Drukken in de traditie van Johannes Gutenberg: hoe een kort verhaal een prachtig boekje werd

‘De fotograaf en de buizerd’ heet mijn korte verhaal dat bij Triona Pers verscheen. Bijzonder aan het boekje is dat het met de hand werd gedrukt. Hoe doe je dat: met de hand een boekje drukken? Waar leer je zo’n oud ambacht? En valt met woorden te omschrijven wat een met de hand gedrukt boekje bijzonder maakt? Ik vroeg het aan Dick Ronner, drukker en eigenaar van Triona Pers.   Jij wilde ‘De fotograaf en de buizerd graag uitgeven, maar het verhaal mocht niet langer zijn dan ca. 600 woorden. Waarom was dat? De hoeveelheid loden letters die ik heb is beperkt. Wanneer je een tekst van enkele bladzijden zet, dan is er een moment dat er één letter op is. Er is daar met wat kunstgrepen wel een mouw aan te passen, maar wanneer er twee of meer letters opraken dan wordt dat een heel gepuzzel. Hoe gaat het handmatig drukken van een boekje in z’n werk? Allereerst kies ik de grootte van het boekje...
Lees verder

Als je een broer of zus verliest. Over het verdriet van de ‘forgotten grievers’

Mijn vader stierf in 1997. Hij kwam uit een gezin met tien kinderen, waarvan er vijf inmiddels zijn overleden. Mijn tante Minke schreef daar een boek over: Broederziel alleen? Het boek maakte veel emoties los en kende in korte tijd acht herdrukken. Het verdriet om een overleden broer of zus bleek vergeten rouw. In het Engels worden de rouwenden forgotten grievers genoemd. Ter illustratie een anekdote: toen de moeder van een vriend overleed gingen de ooms en tantes (de broers en zussen van zijn moeder) in de rij staan met mensen die hun medeleven kwamen getuigen. Ze hoefden blijkbaar zelf niet gecondoleerd te worden. Of misschien kwam dat niet bij hen op. Ervaringsverhalen Mijn tante Minke specialiseerde zich in het onderwerp. Het werd haar missie om de rouw om een overleden broer of zus bespreekbaar te maken. Ze verzorgt door het hele land lezingen en gastlessen. In 2015 publiceerde ze Als je een broer of zus verliest. Het is gebaseerd op haar eerste boek,...
Lees verder

Waarom de Koppermaandag terug moet komen

Begin januari valt er bij mij elk jaar een mooi gedrukt boekwerkje door de brievenbus. Deze traditie van Koppermaandag is bijna verloren gegaan. Alleen sommige kleine drukkerijen sturen hun relaties nog een Kopperuitgave. Wat is dat eigenlijk, en waarom is het zo bijzonder? Koppermaandag is de eerste maandag na Driekoningen (6 januari). Van oudsher een feestdag voor de gilden. De gildebrieven met privileges werden voorgelezen en daarna trokken de gildelieden de stad in om te brassen. De kortste dag was geweest. Een mooie kans om de donkere periode af te sluiten. In de 18e eeuw werden de gilden afgeschaft en bleef de traditie alleen onder drukkers bestaan. De gezellen (leerlingen) van de drukkers toonden hun vakmanschap. Zij maakten een mooie prent met een heilswens erop en gaven die aan de meesterdrukkers en de eigenaar van hun drukkerij. Puur ouderwets vakwerk Later werden deze Koppermaandagprenten vooral als relatiegeschenken verstuurd. Door de komst van Kerst- en Nieuwjaarskaarten kwam hier grotendeels een einde aan. Vooral drukkerijen die...
Lees verder

Nieuwe kans voor twee magnifieke verhalen die de tand des tijds weerstonden

Twee van de mooiste verhalen uit de wereldliteratuur zijn recentelijk opnieuw uitgegeven. De doden (1914) van James Joyce en De klerk Bartleby (1853) van Herman Melville hebben de tand des tijds moeiteloos weerstaan. Ze zijn nog steeds prachtig om te lezen. ‘Zijn ziel ebde langzaam weg, toen hij het zachtjes hoorde sneeuwen door het heelal en zachtjes sneeuwen in het laatste uur over levenden en doden.’ Er zijn van die slotregels die je altijd bijblijven. Die je een keer hebt gelezen en nooit meer vergeet. Voor mij zijn dat de laatste zinnen van De doden (hierboven in de oude vertaling van Rein Bloem) van James Joyce. Oorspronkelijk het laatste verhaal uit zijn bundel Dubliners, maar in een mooie uitgave los verschenen bij Athenaeum-Polak & Van Gennep. Een juweeltje, voor een paar euro te koop in de boekhandel. Joyce is niet de meest toegankelijke schrijver uit de wereldliteratuur. Integendeel. Finnegans Wake geldt als onleesbaar en het lezen van zijn meesterwerk Ulysses is op z’n minst...
Lees verder

‘Eyes Wide Shut’: Film en boek strijden op toneel, en de muziek wint

'Laat mij in tranen mijn lot beklagen. En laat mij verlangen naar de vrijheid.' Waar zou mijn voorkeur naar uitgaan: boek, film of toneelstuk? Die vraag fascineerde me toen bleek dat Toneelgroep Maastricht het boek Droomnovelle van Arthur Schnitzler en de daarop gebaseerde film Eyes Wide Shut van Stanley Kubrick bewerkt had tot een nieuw toneelstuk. Eigenlijk was het geen eerlijke wedstrijd. De uitkomst stond al van tevoren vast. Ik lees en schrijf al verhalen zolang ik me kan herinneren. Ik leef literatuur. Dus Droomnovelle (1926) zou de winnaar zijn. Maar tijdens het lezen sloeg de twijfel toe. De personages in Droomnovelle zijn vlak en het plot verouderd, zoals ik eerder ook al op deze site berichtte. Welke moderne mens maakt zich nog druk over de fantasieën van z’n partner? Ieder mens heeft recht op z’n geheimpjes. En het spel met werkelijkheid en verbeelding is ook wel eens sterker uitgewerkt. Beleefden de saaie dokter Fridolin en zijn vrouw Albertine hun erotische avonturen...
Lees verder

Eyes Wide Shut: waarom Schnitzlers ‘Droomnovelle’ nog best te lezen is.

Eind deze maand komt Toneelgroep Maastricht met ‘Eyes wide shut’. Het toneelstuk is een bewerking van de gelijknamige film van Stanley Kubrick. Die werd op zijn beurt geïnspireerd door ‘Droomnovelle’ van Arthur Schnitzler. Het boek verscheen negentig jaar geleden en zorgde voor een boel ophef. [box title="Het verhaal van Droomnovelle" style="glass"]De Weense dokter Fridolin is geschokt als zijn vrouw Albertine hem opbiecht dat ze in gedachten vreemd is gegaan. Na haar bekentenis wordt Fridolin weggeroepen voor een sterfgeval. Het is het begin van een nachtelijke tocht langs schemerachtige figuren die eindigt in een villa waar een geheim genootschap een seksuele ceremonie houdt. Fridolin wordt ontdekt, bedreigd en verwijderd. Als hij weer thuis komt, ontwaakt Albertine net uit een droom. In de armen van haar minnaar zag ze hoe Fridolin werd gehoond en gekruisigd. De volgende ochtend vervolgt Fridolin zijn tocht. Hij gaat op zoek naar de personages van de afgelopen nacht en meent in het mortuarium het lijk te zien van de gravin die hem...
Lees verder
Waarom ´De meester van het Go-spel´opnieuw uitgegeven moet worden

Waarom ´De meester van het Go-spel´opnieuw uitgegeven moet worden

´De meester van het go-spel´ verdient een herdruk. Deze fascinerende novelle van de Japanse Nobelprijswinnaar Yasunari Kawabata (1899-1972) dreigt in de vergetelheid te raken. Het boek is alleen nog tweedehands en in enkele antiquariaten te koop.  Literatuur behoeft geen actualiteit. Maar toch: dit voorjaar speelde de Zuid-Koreaanse Go-wereldkampioen Lee Seedol een Go-tweekamp tegen de Google-computer Alpha Go. De machine won met 4-1. Het was voor het eerst dat een computer een topprofessional versloeg in een Go-wedstrijd. Dat computers in een spel mensen kunnen verslaan is oud nieuws. Maar voor Go werd dit lang onmogelijk gehouden. Bij het klassieke Oosterse bordspel gaat het erom de stenen van de tegenstander te omsingelen. Er zijn miljoenen zetten mogelijk en daardoor is Go veel complexer dan bijvoorbeeld schaken. Bovendien speelt de menselijke intuïtie tijdens het spel een belangrijke rol. Een paar dagen na de tweekamp ontmoette ik een kennis die een verwoed Go-speler is. Hij was aangeslagen door het verlies van de mens tegen de computer. Alsof...
Lees verder